yvesjoris.punt.nl
Abonneren
Abonneer je nu voor nieuwe artikelen op deze website!
Laatste reacties
De moeite waard
 
 google  Yves' blog 

 
 
 
   
 
Nonnen op het schavot

1957. De Russen schieten een hond genaamd Laika de ruimte in. Bill Haley en Elvis Presley bederven de Amerikaanse jeugd met hun decadente muziek. In datzelfde jaar gaat in de Scala van Milaan Dialoghi delle Carmelitane in première. In 2007 doet de Franse versie de vernieuwde Antwerpse opera aan. Ik ging naar de matinee en hoorde (zag) dat het goed was.

Op het podium enkele habijten, het uniform van de karmelietessen. Deze kloosterorde, die in de eerste plaats bekend staat om haar werkijver en stilte, verbaast drie uur lang met prachtige gezangen.

Poulenc baseerde zich voor deze opera op het werk van Georges Bernanos, die in 1948 aangesproken werd om de oorspronkelijke novelle van Gertrude von Le Fort Die letzte am Schafott (1931) tot een filmscript uit te werken. De tekst was te spiritueel voor een film, maar het werk vond zijn weg naar de theaterzalen. In 1960 zouden cineast Philippe Agostini en Père Brückberger het aandurven om er een film van te maken met de titel Le Dialogue des Carmélites.



Het verhaal gaat over angst, een existentiële vrees voor de omgeving. Blanche de la Force (met een knipoog naar de auteur van het oorspronkelijke werk) besluit om zich terug te trekken in het klooster om daar beschermd te worden tegen de wrede buitenwereld van de Franse Revolutie. Ze zal echter snel beseffen dat deze levensangst waarvoor ze op de vlucht gaat, ook binnen de kloostermuren heerst. De sopraan Olga Pasichnyk slaagt er prachtig in om Blanche te laten evolueren van een angstige aristocratische dame tot een zelfbewuste vrouw die in haar geloof de kracht vindt om uiteindelijk de dood in het gezicht te kijken.

De Franse mezzosopraan Nadine Denize is voor het eerst te gast in de Vlaamse opera. Haar bij momenten brekende stem sluit prachtig aan bij haar rol als stervende priorin, Madame de Croissy. Haar personage schippert tussen haar geloof in God en de diepgewortelde vrees voor de dood. In het vierde tafereel van het eerste bedrijf klinkt deze doodsangst wrang: (…)Hoe ben ik, ellendige, er op dit moment aan toe, dat ik me om Hem zou bekommeren? Laat Hij zich eerst om mij bekommeren. (…). Of op het einde: Vraag vergiffenis …dood…bang…bang voor de dood.

Deze laatste levensmomenten in twijfel van iemand die haar hele leven in het teken van God geleefd heeft, staan in schril contrast met de houding van de novice Constance. Hendrickje van Kerckhove was in Antwerpen al eerder te horen tijdens een benefietoptreden van de Filharmonie op het Sint-Jansplein. In haar rol van Constance combineert ze haar zangtalent met een acteerprestatie waarop menig operaster jaloers mag zijn. Haar speelse houding doet bij momenten denken aan Julie Andrews in the sound of music. Voor Constance is de dood een gegeven waarmee ze op jonge leeftijd al rekening houdt.

Maar niet alleen de stemmen dragen bij tot het serene geheel. De belichting heeft een belangrijk aandeel in de sfeer van de opera. Indirect licht laat dikwijls grote schaduwen achter op de wanden, waardoor de personages 'larger than life' worden. Een subtiel beeld dat op het netvlies blijft kleven.

Deze opera put zijn kracht uit het sterke evenwicht tussen geloof en angst. Als toehoorder weet je dat het niet goed af zal lopen, maar toch ontwaar je steeds weer dat sprankeltje hoop, die levensmoed waaraan de zusters zich optrekken. Ze hadden het geloof kunnen afzweren en een gemakkelijk(er) leven leiden in het post-revolutionaire Frankrijk, maar ze kiezen ervoor om in hun geloof te volharden tot in de dood.

'Save the best for last', Dit motto indachtig heeft Poulenc een van de sterkste slotscènes in de operawereld gecreëerd. Een podium vol dreigende revolutionairen met daartussen de karmelietessen: enorm veel volk op het podium. De massa wil bloed. De kracht van een stilzwijgende groep mensen. Het doodsvonnis wordt voorgelezen. Een voor een worden de namen van de karmelietessen afgeroepen. De nonnen vatten het Salve Regina aan. Salve, Regina, Mater misericordiae, vita, dulcedo, et spes, nostra, salve. Rondom weerklinkt de grommende koorzang van het volk dat de executie aanschouwt. De Nederlandse musicoloog Elmer Schönberger omschrijft het als volgt in het programmaboekje: (…) Met ijskoude precisie heeft Poulenc het mechaniek van de ‘halsverbreding’ in partituur gezet. Ritmisch en accuraat valt zestien maal de guillotine. ‘…o dulcis Virgo Ma-‘. Maar in plaats van ‘-ria’ klinkt een vlijmscherp tsjak. Bij elke tsjak klinkt het gebed tot Maria uit één keel minder: het meest realistische diminuendo aller tijden.’ Blanche, die zich tussen de massa bevindt, voegt zich bij de zusters. Ze sterft als laatste, terwijl haar stem in het ijle verdwijnt. De meute druipt af. De bloedlust is gestild.

Reacties

infonu op 08-07-2008 01:28
Hallo, ik vind dat je leuke stukjes plaatst op Punt. Wist je dat je je stukjes ook kunt plaatsen op InfoNu? Ook recencies zijn van harte welkom. Ik heb me in februari aangemeld op InfoNu . Op InfoNu heb ik nu 100 artikelen geplaatst, en door middel van de Adsense advertenties welke ze bij de artikelen plaatsen verdien ik daarmee maandelijks een paar honderd dollar. Het leuke is dat een artikel wat je op InfoNu plaatst vaak binnen enkele uren al op de eerste pagina staat bij de zoekresultaten van Google. Kijk eens of het je wat lijkt. Hier vind je meer info: http://www.infonu.nl/index.php?ref=6961 Ze hebben een uitgebreide rondleiding, maar natuurlijk kun je ook altijd bij mij terecht voor eventuele vragen. Heel veel succes met je stukjes verder.
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl